Από το Βυζάντιο στην Αρχαία Μακεδονία

Καλημέρα, ταξιδιώτες!

Μας περιμένουν περίπου τρεις ώρες δρόμου. Θα ταξιδέψουμε πάνω στην Εγνατία Οδό, έναν μεγάλο αυτοκινητόδρομο που πήρε το όνομά του από έναν πολύ παλιό δρόμο. Την αρχαία Εγνατία την έφτιαξαν οι Ρωμαίοι πριν από περίπου 2.100 χρόνια. Ένωνε τη θάλασσα της Αδριατικής με την Κωνσταντινούπολη και περνούσε κι από τη Θεσσαλονίκη.

Η Θεσσαλονίκη χτίστηκε το 315 π.Χ. από τον βασιλιά Κάσσανδρο. Της έδωσε το όνομα της γυναίκας του, της Θεσσαλονίκης, που ήταν αδελφή του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Σήμερα είναι η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Ελλάδας. Ας δούμε τι θα συναντήσουμε εκεί.

🏛️ Η Καμάρα

Θα κατέβουμε από το λεωφορείο ακριβώς δίπλα στην Καμάρα. Το επίσημο όνομά της είναι «Αψίδα του Γαλερίου». Πριν από 1.700 χρόνια περίπου, η Θεσσαλονίκη ανήκε στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Ο αυτοκράτορας Γαλέριος την έκανε έδρα του και έχτισε εδώ το παλάτι του.

Όταν ο Γαλέριος νίκησε τους Πέρσες, έχτισε αυτή την αψίδα για να γιορτάσει τη νίκη του. Από κάτω περνούσαν ο στρατός και ο αυτοκράτορας σε μεγάλη γιορτή. Τότε η αψίδα ήταν πολύ μεγαλύτερη. Σήμερα σώζεται μόνο ένα μέρος της.

Κοιτάξτε προσεκτικά τις μαρμάρινες πλάκες. Είναι σκαλισμένες με μάχες, άλογα, στρατιώτες και τον ίδιο τον αυτοκράτορα. Είναι σαν ένα κόμικ από πέτρα, που μας λέει μια ιστορία χωρίς λέξεις. Μέχρι σήμερα οι κάτοικοι λένε «ραντεβού στην Καμάρα», γιατί είναι το πιο γνωστό σημείο συνάντησης της πόλης.

⭕ Η Ροτόντα

Λίγα βήματα πιο πάνω από την Καμάρα βρίσκεται η Ροτόντα. «Ροτόντα» σημαίνει στρογγυλό κτίριο. Την έχτισε κι αυτή ο Γαλέριος, την ίδια εποχή. Ένας μεγάλος δρόμος ένωνε την Καμάρα με τη Ροτόντα.

Οι τοίχοι της είναι πάρα πολύ χοντροί, πάνω από έξι μέτρα! Γι' αυτό έχει αντέξει σεισμούς και πολέμους για 1.700 χρόνια. Είναι από τα πιο παλιά κτίρια της πόλης που στέκονται ακόμα όρθια.

Η Ροτόντα έχει αλλάξει πολλές «δουλειές». Στην αρχή ήταν ρωμαϊκό κτίριο. Αργότερα έγινε χριστιανική εκκλησία και στολίστηκε με χρυσά ψηφιδωτά. Στα χρόνια των Οθωμανών έγινε τζαμί. Τότε χτίστηκε ο ψηλός, λεπτός πύργος δίπλα της, ο μιναρές. Είναι ο μόνος μιναρές που σώζεται στη Θεσσαλονίκη. Ένα κτίριο, λοιπόν, που μας θυμίζει πολλές εποχές μαζί.

🏺 Το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού

Στο σχολείο μαθαίνουμε για τον Μέγα Κωνσταντίνο. Το 330 μ.Χ. ίδρυσε μια νέα πρωτεύουσα, την Κωνσταντινούπολη. Από εκεί ξεκίνησε η Βυζαντινή Αυτοκρατορία, που κράτησε πάνω από 1.100 χρόνια, μέχρι το 1453. Οι άνθρωποί της μιλούσαν ελληνικά και ήταν χριστιανοί.

Η Θεσσαλονίκη ήταν η δεύτερη πιο σημαντική πόλη του Βυζαντίου, μετά την Κωνσταντινούπολη. Γι' αυτό την έλεγαν «συμβασιλεύουσα», δηλαδή «η πόλη που βασιλεύει μαζί».

Στο μουσείο θα δούμε πώς ζούσαν οι άνθρωποι τότε. Πιάτα και κανάτες, λυχνάρια για φως, κοσμήματα, ρούχα και εργαλεία. Θα δούμε και νομίσματα. Το χρυσό νόμισμα του Βυζαντίου λεγόταν «σόλιδος». Ήταν τόσο αξιόπιστο, που το δέχονταν σε πολλές χώρες για εκατοντάδες χρόνια. Παρατηρήστε ποιος εικονίζεται πάνω στα νομίσματα. Και σκεφτείτε: ποια αντικείμενα μοιάζουν με τα δικά μας;

🎨 Η ΔΕΘ και ο Βαν Γκογκ

Μετά το μουσείο θα πάμε στη ΔΕΘ, δηλαδή στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Είναι ένας μεγάλος χώρος με πολλά κτίρια, που λέγονται «περίπτερα». Από το 1926, κάθε Σεπτέμβρη, έρχονται εδώ εταιρείες από όλο τον κόσμο για να δείξουν τα προϊόντα τους. Ο ψηλός πύργος που θα δούμε είναι ο Πύργος του ΟΤΕ, με ένα εστιατόριο στην κορυφή που γυρίζει γύρω γύρω.

Στο Περίπτερο 5 θα δούμε την έκθεση για τον Βίνσεντ βαν Γκογκ. Ήταν ζωγράφος από την Ολλανδία και έζησε πριν από περίπου 150 χρόνια. Αγαπούσε τα έντονα χρώματα, κυρίως το κίτρινο και το μπλε. Ζωγράφιζε με χοντρές πινελιές που στριφογυρίζουν, σαν να κινείται ο ουρανός. Δύο από τους πιο γνωστούς πίνακές του είναι η «Έναστρη Νύχτα» και τα «Ηλιοτρόπια».

Όσο ζούσε, πούλησε ελάχιστους πίνακες και λίγοι τον ήξεραν. Σήμερα είναι ένας από τους πιο αγαπημένους ζωγράφους του κόσμου. Η έκθεση είναι ψηφιακή: οι πίνακες φωτίζουν τους τοίχους και το πάτωμα και ζωντανεύουν γύρω μας. Θα νιώσουμε σαν να μπήκαμε μέσα στις ζωγραφιές του!

Καλημέρα! Πάμε στην αρχαία Μακεδονία

Αφήνουμε τη Θεσσαλονίκη και ταξιδεύουμε προς τα δυτικά. Στον δρόμο θα περάσουμε πάνω από τον ποταμό Αξιό. Πρώτος μας σταθμός είναι η Βεργίνα, ένα μικρό χωριό κοντά στη Βέροια. Βρίσκεται στους πρόποδες των Πιερίων και κοντά στον Αλιάκμονα, τον μεγαλύτερο ποταμό της Ελλάδας.

👑 Οι Αιγές, η πρώτη πρωτεύουσα

Πριν από περίπου 2.400 χρόνια, εδώ υπήρχε μια σημαντική πόλη, οι Αιγές. Ήταν η πρώτη πρωτεύουσα του βασιλείου της Μακεδονίας. Αργότερα πρωτεύουσα έγινε η Πέλλα. Όμως οι βασιλιάδες των Μακεδόνων συνέχισαν να θάβονται εδώ, στις Αιγές. Εδώ υπήρχαν το παλάτι, το θέατρο και οι τάφοι τους.

⛏️ Η μεγάλη ανακάλυψη του 1977

Για πολλά χρόνια κανείς δεν ήξερε πού ακριβώς ήταν οι Αιγές. Ο αρχαιολόγος Μανόλης Ανδρόνικος έψαχνε υπομονετικά για πολλά χρόνια. Έσκαβε στη «Μεγάλη Τούμπα», έναν τεράστιο λόφο από χώμα που είχαν φτιάξει οι άνθρωποι. Ο λόφος ήταν πλατύς περίπου 110 μέτρα, όσο ένα γήπεδο ποδοσφαίρου, και ψηλός 12 μέτρα.

Στις 8 Νοεμβρίου 1977 έκανε μια από τις μεγαλύτερες ανακαλύψεις της ελληνικής αρχαιολογίας. Βρήκε βασιλικούς τάφους, και ένας από αυτούς ήταν άθικτος. Κανείς δεν τον είχε ανοίξει ή κλέψει για 2.300 χρόνια! Οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι ήταν ο τάφος του βασιλιά Φιλίππου του Β΄, του πατέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

⚔️ Ποιος ήταν ο Φίλιππος ο Β΄

Ο Φίλιππος ήταν ένας πολύ έξυπνος βασιλιάς. Ένωσε τη Μακεδονία και την έκανε δυνατή. Οργάνωσε έναν καινούργιο στρατό, τη μακεδονική φάλαγγα. Οι στρατιώτες της κρατούσαν τις «σάρισες», δόρατα μακριά πάνω από πέντε μέτρα. Με αυτόν τον στρατό, ο γιος του, ο Μέγας Αλέξανδρος, έφτασε αργότερα μέχρι την Ινδία.

✨ Οι θησαυροί που θα δούμε

Το μουσείο είναι μέσα στον λόφο. Θα μπούμε σαν να κατεβαίνουμε κάτω από τη γη. Μέσα είναι λίγο σκοτεινά και πολύ ήσυχα, γιατί είναι χώρος όπου θάφτηκαν βασιλιάδες. Γι' αυτό μιλάμε χαμηλόφωνα, με σεβασμό.

Θα δούμε μια χρυσή λάρνακα, ένα μικρό κουτί από καθαρό χρυσάφι, βαρύ σχεδόν 11 κιλά. Μέσα της βρέθηκαν τα οστά του βασιλιά, τυλιγμένα σε πορφυρό ύφασμα. Στο καπάκι της λάμπει ένα αστέρι με 16 ακτίνες. Είναι το περίφημο «Αστέρι της Βεργίνας», το σύμβολο των Μακεδόνων.

Θα δούμε ακόμα ένα χρυσό στεφάνι με εκατοντάδες λεπτά φύλλα και βελανίδια από βελανιδιά. Επίσης την πανοπλία του βασιλιά, μια ασπίδα στολισμένη με χρυσό και ελεφαντόδοντο, και μικροσκοπικά πορτρέτα από ελεφαντόδοντο. Στους τοίχους των τάφων σώζονται ζωγραφιές, όπως ένα κυνήγι και η αρπαγή της Περσεφόνης από τον θεό Πλούτωνα. Είναι από τις λίγες αρχαίες ελληνικές ζωγραφιές που σώθηκαν ως σήμερα.

Οι Αιγές είναι σήμερα Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Αυτό σημαίνει ότι ολόκληρος ο κόσμος τις θεωρεί πολύτιμες και πρέπει να τις προστατεύουμε.

Καλώς ήρθατε στη Βέροια!

Η Βέροια είναι πολύ παλιά πόλη, χτισμένη στις πλαγιές του όρους Βέρμιο. Πριν από σχεδόν 2.000 χρόνια ήρθε εδώ ο Απόστολος Παύλος και μίλησε στους κατοίκους για τον χριστιανισμό. Κάποτε η πόλη είχε περίπου 70 εκκλησίες, γι' αυτό τη λένε και «Μικρή Ιερουσαλήμ». Σήμερα θα περπατήσουμε σε δύο παλιές γειτονιές της.

🏡 Η Κυριώτισσα

Η Κυριώτισσα είναι η παλιά χριστιανική συνοικία της Βέροιας. Θα περπατήσουμε σε στενά πέτρινα σοκάκια, ανάμεσα σε παλιά σπίτια με ξύλινα παράθυρα, αυλές και βρύσες. Κοιτάξτε ψηλά: σε πολλά σπίτια ο πάνω όροφος «βγαίνει» πιο έξω από τον κάτω. Αυτό λέγεται «σαχνισί» και κερδίζει λίγο περισσότερο χώρο στο στενό δρομάκι.

Στα χρόνια που η περιοχή ήταν κάτω από τους Οθωμανούς, οι χριστιανοί έχτιζαν τις εκκλησίες τους απλές και χαμηλές. Πολλές έμοιαζαν με σπίτια ή αποθήκες, για να μην ξεχωρίζουν. Γι' αυτό, καθώς περπατάμε, ας παίξουμε ένα παιχνίδι: ποιος θα βρει πρώτος μια εκκλησία κρυμμένη ανάμεσα στα σπίτια;

🌊 Η Μπαρμπούτα

Η Μπαρμπούτα είναι η παλιά εβραϊκή συνοικία της Βέροιας. Βρίσκεται δίπλα στον ποταμό Τριπόταμο. Οι Εβραίοι ζούσαν στη Βέροια για πάρα πολλά χρόνια, από την εποχή του Αποστόλου Παύλου. Αργότερα ήρθαν κι άλλοι, που είχαν διωχτεί από την Ισπανία.

Η γειτονιά είναι χτισμένη με έναν ξεχωριστό τρόπο. Τα σπίτια είναι κολλητά το ένα στο άλλο, γύρω από μια μεγάλη εσωτερική αυλή, σχεδόν σαν μικρό κάστρο. Είχε λίγες εισόδους, που έκλειναν το βράδυ για ασφάλεια. Εκεί σώζεται ακόμα η συναγωγή, ο ναός όπου προσεύχονταν οι Εβραίοι.

Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το 1943, οι Ναζί πήραν τους περισσότερους Εβραίους της Βέροιας μακριά από τα σπίτια τους. Λίγοι σώθηκαν, κάποιοι επειδή τους έκρυψαν γενναίοι χριστιανοί γείτονες. Γι' αυτό η Μπαρμπούτα δεν είναι μόνο μια όμορφη γειτονιά. Μας θυμίζει πόσο σημαντικό είναι να ζούμε όλοι μαζί με σεβασμό και να βοηθάμε ο ένας τον άλλον.

Γυρίζουμε σπίτι!

Παιδιά, μπράβο σας! Σε δύο μέρες ταξιδέψαμε σχεδόν 2.400 χρόνια πίσω στον χρόνο. Είδαμε Ρωμαίους αυτοκράτορες, Βυζαντινούς, αρχαίους Μακεδόνες βασιλιάδες και έναν ζωγράφο από την Ολλανδία. Μας περιμένουν περίπου τέσσερις ώρες δρόμου. Ας θυμηθούμε μαζί όσα είδαμε, με τη σειρά.

📅 Παρασκευή: Θεσσαλονίκη

Κατεβήκαμε από το λεωφορείο δίπλα στην Καμάρα, την αψίδα που έχτισε ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Γαλέριος για να γιορτάσει τη νίκη του κατά των Περσών. Θυμάστε τις σκαλισμένες μάχες στο μάρμαρο; Λίγο πιο πάνω είδαμε τη Ροτόντα, το στρογγυλό κτίριο με τους πολύ χοντρούς τοίχους, που έγινε εκκλησία και αργότερα τζαμί.

Στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού είδαμε πώς ζούσαν οι άνθρωποι στο Βυζάντιο: τα πιάτα, τα λυχνάρια, τα κοσμήματα και τα χρυσά νομίσματά τους. Θυμηθήκαμε ότι η Θεσσαλονίκη ήταν η «συμβασιλεύουσα», η δεύτερη πιο σημαντική πόλη μετά την Κωνσταντινούπολη.

Μετά μπήκαμε μέσα στους πίνακες του Βαν Γκογκ, στη ΔΕΘ. Είδαμε τα χρώματα να κινούνται γύρω μας, τα κίτρινα ηλιοτρόπια και τον στριφογυριστό ουρανό της «Έναστρης Νύχτας».

📅 Σάββατο: Βεργίνα και Βέροια

Το πρωί μπήκαμε μέσα στη Μεγάλη Τούμπα της Βεργίνας, εκεί που ήταν οι Αιγές, η πρώτη πρωτεύουσα των Μακεδόνων. Είδαμε τον τάφο του Φιλίππου του Β΄, του πατέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, που βρήκε ο Μανόλης Ανδρόνικος το 1977. Είδαμε τη χρυσή λάρνακα με το Αστέρι της Βεργίνας και το χρυσό στεφάνι με τα φύλλα βελανιδιάς.

Στη Βέροια περπατήσαμε στα σοκάκια της Κυριώτισσας, με τα σαχνισιά και τις εκκλησίες που μοιάζουν με σπίτια. Τέλος είδαμε τη Μπαρμπούτα, την παλιά εβραϊκή γειτονιά δίπλα στον Τριπόταμο, και θυμηθήκαμε πόσο σημαντικό είναι να σεβόμαστε και να βοηθάμε ο ένας τον άλλον.

🧠 Ας θυμηθούμε: ερωτήσεις για όλους

Ο αρχηγός ρωτάει και όποιος ξέρει σηκώνει το χέρι:

• Ποιος αυτοκράτορας έχτισε την Καμάρα και τη Ροτόντα;
• Ποιος ίδρυσε την Κωνσταντινούπολη και ποια χρονιά;
• Πώς έλεγαν τη Θεσσαλονίκη στα χρόνια του Βυζαντίου;
• Ποια δύο χρώματα αγαπούσε πολύ ο Βαν Γκογκ;
• Πώς λεγόταν η αρχαία πόλη στη Βεργίνα;
• Πόσες ακτίνες έχει το Αστέρι της Βεργίνας;
• Ποιος ήταν ο γιος του Φιλίππου του Β΄;
• Τι είναι το «σαχνισί»;

Και μια ερώτηση χωρίς σωστή ή λάθος απάντηση: ποιο ήταν το πιο αγαπημένο σας σημείο της εκδρομής και γιατί;